‫وه ر گ‪‬ران بۆ کوردی..... وه‌رگێرانی ئیبراهیم کۆنه‌پۆشی
            ‫خۆراگری ئارام و دور له تودو تیژی نۆرو‪‬ژیه کان له دژێ ده سه ‪‬تی نزامی‬
                                                                                       ‫نازیسم‬
            ‫خه بات و خۆراگری خه ‪‬کی نۆرو‪‬ژ نموونه یه که له خه بات‪‬کی ئارامی به دوور له ھه‬
                                                                          ‫ر جۆره توندو تیژیه ک‬
                                                                           ‫گۆڕانی نه خوازراو‬
            ‫رۆژی 01 ی ئاوریل، رۆژ‪‬ک دوای ھ‪‬رشی نیزامی ھ‪‬زه نازیه کانی ئا‪‬مان بۆ سه رو‪‬تی‬
            ‫ئاشتی خوازی نۆرو‪‬ژ ، ویدکونگ کویزلینگ - ر‪‬به ری حزبی نازی نۆرو‪‬ژ – خۆی وه ک‬
            ‫سه رۆک وه زیرانی نۆرو‪‬ژ راگه یاند. ئه م راگه یاندنه ئه ونه بوه مایه ی گا‪‬ته جار و‬
            ‫گه مه ی خه ‪‬ک به چه شن‪‬ک که ئادۆ‪‬ف ھیتل‪‬ر راسته و خۆ ده خا‪‬ه تی کردو نازیه‬
            ‫کی ئا‪‬مانی به ناوی ، یووسف تربوون )‪ (Josef Terboven‬ی وه ک ر‪‬به ری و‪‬تی نۆرو‪‬ژ‬
            ‫راگه یاند. ئه م فه ر مانده تازه ، ھه ند‪‬ک یاسای تازه ی په سه ند کردو دای مه زراند‬
            ‫له وانه ھه مو رۆژنامه کانی داخست و بۆ ھه ر شارۆ مه ندی‪‬کی نۆرو‪‬ژی گوێ دانی به‬
                                       ‫رادیۆ ب‪‬گانه کان به تایبه ت ‪ CNN‬ی قه ده غه راگه یاند.‬
            ‫و‪‬تی نۆرو‪‬ژ به ھ‪‬رشی سه ر بازی داگیر کرابو ، له یه که م رۆژه کانی ئه م داگیر‬
            ‫کرانه دا ئه رته شی نۆرو‪‬ژ له ژ‪‬ر پشتیوانی که می ده و‪‬ه تی فه رانسه دا بریاری دا‬
            ‫که له دژی ھ‪‬رشی ھ‪‬زه کانی نازی دا خه بات‪‬ک ده ست پ‪ ‬بکات ، به ‪‬م ھه ر له یه‬
            ‫که م رۆژه کانه وه ئه م بریاره ی ئه رته شی نۆرو‪‬ژ توشی شکست بوو ھیچ کار‪‬کی پ‪‬‬
            ‫نه کرا، به ناچار ده و‪‬ه تی نۆرو‪‬ژ ته سلیمی ھ‪‬زه کانی نازی بوون و پاشای نۆرو‪‬ژ و‬
            ‫ھه ند‪‬ک له ئه ندامانی ده و‪‬ه ت ھه ڵ ھاتن بۆ بریتانیا. ئیتر ته نیا ر‪‬گایه ک که له‬
            ‫به ر ده م خه ‪‬کی نۆرو‪‬ژ دا بو خه بات‪‬كی ھ‪‬منانه ی دور له ھه ر جۆره توندو تیژیه ک‬
                                                                                            ‫بو.‬
            ‫ھه ر چه ند گ‪‬رانه وه و باس کردنی رووداوه کان و گوێ دان به رادیۆ و راگه یاندنه‬
            ‫کانی ئه و کات سزای بۆ دیاری کرابوو ، به ‪‬م به ش‪‬کی زۆر له خه ‪‬ک ھه ر گو‪‬ان بۆ‬
‫‪
            ‫ردایۆ کان را ده گرت و ھه وا‪‬ه کانیان ده م به ده م ب‪‬و ده کرده و ه یان له ر‪‬گای‬
            ‫نووسراوه و ب‪‬و کراوه به ش‪‬وه ی نه ھ‪‬نی یه کترینیان له چۆنیه تی رووداوه کان‬
            ‫ئاگادار ده کرد . له مانگی سپتامبری سا‪‬ی 1491 ی زایینی ، ده و‪‬ه تی نازیه کان‬
            ‫بریاری قه ده غه کردنی رادیۆی به ته واوی ده ر کرد و ده و‪‬ه تی زاڵ به سه ر نۆرو‪‬ژ دا‬
            ‫بۆ ئه و مه به سته ما‪‬ه و ماڵ گه ران و ھه مو رادیۆ کانیان کۆ کرده وه ، ھه ر پاش کۆ‬
            ‫کردنه وه ی رادیۆ کان له ناکاو 003 رۆژنامه به نه ھ‪‬نی ده ستیان به کار کرد و رۆژانه‬
            ‫خه ‪‬کی ئه و و‪‬ته یان له رووداوه کانی دونیا و ناوچه که ئاگادار ده کرده وه .ئه م‬
            ‫رۆژنامانه ھه وا‪‬ه کانی خۆیان له و تاق و ته را رادیۆ یانه که له بر‪‬ک له ما‪‬ندا‬
            ‫مابوونه وه وه ر ده گرت و ب‪‬ویان ده کرده وه. ھه ر شۆڕشگ‪‬ر‪‬کی نۆرو‪‬ژی که باوه ری‬
            ‫به خه بات له دژی داگیر که ران ھه بو رۆژانه ھه ر کامه یان له ھه ر رۆژنامه یه ک که‬
            ‫لایان باش بو به قه ‪‬ه م وبه ده ست 02 دانه یان ل‪ ‬ده نوسیه وه و ب‪‬ویان ده کرده و ه‬
            ‫. یانی ھه ر خه باتکار‪‬کی نۆرو‪‬ژی به ئه ر کی سه ر شانی خۆی ده زانی که ھه ر کات‬
            ‫رۆژنامه یه کی به ده ت بگه یشتایه ت لانیکه م 02 دانه ی له روو بنووس‪‬ته وه و ب‪‬وی‬
            ‫بکاته وه به م جۆره ده بینرا که به خ‪‬رایی له ئه و په ڕی ب‪ ‬ئیمکاناتی دا رۆژنامه کان‬
                               ‫له راده یه کی یه ک جار زۆر دا ده نووسرانه وه و ب‪‬و ده کرانه وه .‬
            ‫خه ‪‬کانی ئاسایی که دژی داگیر که ری نازیه کان بوون ھه ر کام به جۆر‪‬ک به‬
            ‫راگرتنی ھ‪‬منایه تی خۆیان خه باتیان ده کرد بۆ نموونه ، خه ‪‬کانی نارازی به ده و‪‬ه‬
            ‫تی نازیه کان ده بینران که بۆ ر‪‬ز گرتن و ده ربرینی خۆشه ویستی خۆیان بۆ شای ده ر‬
            ‫کراویان و ده ر برینی ناره زایه تیان به ر انبه ر به داگیر که ران له سا‪‬رۆژی له دایک‬
            ‫بوونی شای ده ر کراویاندا یه کی گو‪‬ک یان نیشانه یه کیان له به رۆکی خۆیان ده دا‬
            ‫یان ئه و پارانه ی که و‪‬نه شا که یانی پ‪‬وه بو له سینگ و به رۆکی خۆیان ده دا یان ده‬
            ‫بینرا که ئارم‪‬کی 7‪ H‬به نیشانه ی پاشا ھاکن حه و ت له سینه ی خۆیان ده دا، گه‬
            ‫رچی له سه ر ئه م کارانه زۆر که س گیران و خرانه به ندیخانه کان به ‪‬م ساق کردنه‬
            ‫وه ی تاوان له سه ر که س زۆر ئاسان نه بوو ، بۆیه خه ‪‬ک و ده و‪‬ه تیش توشی توندو‬
                                                                  ‫تیژی له دژی یه ک نه ده بوون .‬
            ‫به م جۆره چالاکیانه ، کرده وه ی شۆڕشگ‪‬رانه ی دور له توندو تیژی ده وتر‪‬ت بۆ نموونه‬
            ‫له و‪‬تی له ھ‪‬ستان ، خه ‪‬ک بۆ ده ر ب‪‬ینی ناره زایه تی خۆیان سه باره ت به داگیر‬
            ‫کردنی و‪‬ته که یان له لایه ن داگیر که رانه وه ک‪‬وه کانیان به پ‪‬چه وانه له سه ر ده‬
            ‫ده نا ، ک‪‬و به پ‪‬چه وانه له سه ر نان له ھیچ کوێ تاوان نیه و خه ‪‬کیش ھه موان ده‬
            ‫یان زانی که ئه وانه نارازین به داگیر کردنی و‪‬ته که یان. یان له کوردستانی خۆمان‬
            ‫لاوان به نیشانه ی خۆشه ویستی وپیوه ندی له گه ل بزووتنه وه ی شۆڕشگ‪‬رانه و دژایه‬
            ‫تی له گه ل ده و‪‬ه تی داگیر که ری کوردستان جلو به رگی وه ک پ‪‬شمه رگه له به ر ده‬
            ‫که ن، ناوی کوردی له سه ر مندا‪‬نیان ده ن‪‬ن زۆر شتی تر .....که ئه وه خۆی جۆریکه له‬
                                         ‫خه بات و ململان‪‬یه کی ھ‪‬منانه له گه ل داگیر که ران دا.‬
                                                   ‫گوشاری نه خوازراو و خۆراگری وشیارانه‬
‫‪
            ‫خولی دوھه می ئه م خه باته کات‪‬ک ده ستی پ‪ ‬کرد که ده سه ‪‬ت داری نزامی ئا‪‬مانی‬
            ‫، بریاری دا ده و‪‬ه تی تازه پ‪‬ک ب‪‬ن‪‬ت. ئه م ده و‪‬ه ته له سه ر خواستی خه ‪‬ک نه بو و‬
            ‫خه ‪‬ک به م ده و‪‬ه ته نارازی بوون بۆیه خه ‪‬ک ده ستیان دایه خۆراگری و به ر به ره‬
            ‫کان‪ ‬له گه ل ده و‪‬ه ت.نازیه کان ده یان ویست له باری بنه ره تییه وه بنه ماکانی ئه‬
            ‫م و‪‬ته بگۆرن وبیریان له داھاتوده کرده وه که چۆن بتوانن بیری نازیسم په ره پ‪ ‬بده‬
            ‫ن بۆ ئه و مه به سته نازیه ھه ند‪‬ک کاریان کرد له وانه ، ت‪‬کۆشان کلیساکان، سیستم و‬
            ‫شیوازی داد ) قچایی(، وه رزش و ف‪‬ر کردن و بار ھ‪‬نان به و جۆره ی که خۆیان پیان‬
            ‫باشه بی گۆرن به و مه به سته ی که بتوانن له لیه که وه مندالان به گشتی خه ‪‬ک به‬
            ‫بیری نازیسمه وه بار ب‪‬ننو له لایه کی تریشه وه خۆراگری و به رخۆدانی خه ‪‬ک ت‪‬ک‬
            ‫بشک‪‬نن، نازیه کان ئه وه ی له ده ستیان ھات بۆ په ره پ‪ ‬دانی بیری نازیسم و گۆرانی‬
            ‫بنه ره تی کۆمه ‪‬گای نۆرو‪‬ژ به قازانجی خۆیان ئه نجامیان دا، به ‪‬م وشیاری و ت‪‬گه‬
            ‫‪‬شتویی خه ‪‬ک و ھاوکاری نه کردنیان له گه ل نازیه کان و یه ک گرتووییان ھه مو ھه‬
            ‫و‪‬و ت‪‬کۆشانی ده سه ‪‬تی زا‪‬ی پوچه ڵ کرده وه. مقاومت.بۆ و‪‬نه له بواری وه ر زشدا که‬
            ‫یه ک‪‬ک له و ناوه ندانه ته که ژماره یه کی زۆر له لاوان وگه نجانی ھه ر و‪‬ت‪‬ک رووی‬
            ‫ت‪ ‬ده که ن نازیه کان ھاتن ھه مو ناوه نده وه رزشیه کانی نۆرو‪‬ژیان داخست و خۆیان‬
            ‫ناوه ندی وه رزشی زۆر گه وره یان له ژ‪‬ر چاوه د‪‬ری خۆیاندا کرده وه و ب‪‬یک ک‪ ‬به ر‬
            ‫ک‪‬ان پ‪‬ک ھ‪‬نا به ‪‬م وه رزش وانانی نۆرو‪‬ژی مانیان گرت و له تیپه وه رزشیه کان‬
            ‫ھاتنه ده رو له ک‪ ‬بھر ک‪‬کاندا به شداریان نه کرد و ته نانه ت خه ‪‬کانی ئاساییش که‬
            ‫س ئاماده نه بوون که له و ناوه ندانه وه ک کاریگه ر کار بکه ن وبۆ سه یری ک‪ ‬به ر‬
                                                                        ‫ک‪ ‬کانیش نه ده چوون.‬
            ‫له م ر‪‬گاوه نازیه کان توشی ناھۆم‪‬دیه ک له به نازی کردنی خه ‪‬ک دا بوبوون به ‪‬م‬
            ‫کۆ‪‬یان نه دا و ئه مجار روی پیلانیان کرد ه خو‪‬ندنگاکان وئیداره ی ف‪‬ر کردن و بار‬
            ‫ھ‪‬نانی نۆرو‪‬ژ که له و ر‪‬گایه وه بتوانن م‪‬شکی مندالانی نۆرو‪‬ژی بگۆرن بۆ بیری‬
            ‫نازیسم.بۆ ئه و مه به سته وه زیری ف‪‬ر کردن و بار ھ‪‬نان له پاییزی سا‪‬ی 1491 ی‬
            ‫زایینی چه ند بریاری ده ر کرد له وانه ، ده ب‪‬ت و‪‬نه کانی ویدکن کویزلینگ، ر‪‬به ری‬
            ‫حیزبی نازی نۆرو‪‬ژ له ھه مو که لاسی قوتابخانه کاندا ھه ڵ بواسر‪‬ت ولابردنی سزای‬
            ‫گه وره ی به دواوه یه ، ناوه رۆکی ئه و کت‪‬بانه ی که له خو‪‬ندنگاکاندا خو‪‬ندکاران ده‬
            ‫ی خو‪‬نن ده ب‪‬ت به و جۆره ی که نازیه کان لایان گونجاوه بگۆردر‪‬ت ، ده ب‪‬ت زوانی‬
            ‫ئا‪‬مانی بخر‪‬ته ج‪‬گای زوانی ئینگلیزی و ھه مو مندا‪‬نی نۆرو‪‬ژ ده ب‪‬ت ف‪‬ر زوانی‬
            ‫ئا‪‬مانی ببن ، ده ب‪‬ت مامۆستایان ھه مو قوتابیان به یاسا و ر‪‬سای نازیه کان را بھ‪‬نن،‬
                                            ‫به ‪‬م مامۆستا کان ئه و بریاره یان ج‪ ‬بھج‪ ‬نه کرد.‬
            ‫به در‪‬ژایی م‪‬ژو که سانی خائین و خۆ فرۆش بون که بۆ قازانجی تاکی خۆیان ھه مو‬
            ‫به رژه وه ندیه کی کۆمه ڵ و کۆمه ‪‬گاکه ی خۆیان کردوه به فیدا ، له م و‪‬تھیش ھه ر‬
            ‫به و جۆره روی دا بۆ و‪‬نه که پ‪‬ش داگیر کردنی نۆرو‪‬ژ حیزبی نازیه کان 0004 ئه‬
            ‫ندامیان بو به ‪‬م له مه و دوا له به ر ئه وه ی ھه ر که س ئه ندامی ئه و حیزبه بوایه‬
            ‫ت له ئیمکانات و رفاھیاتی زۆرتر ده ی توانی که ‪‬ک وه ر بگر‪‬ت ھه ر بۆیه پاش ماوه ی‬
            ‫سا‪‬ک له ت‪‬په ر بوونی شه ر ئه ندامانی ئه و حیزبه ژماره یان گه یشته 00004 که س‬
            ‫، گه ر چی ئه م راده له ئه ندامان زۆر بو به ‪‬م داگیر که رانی نۆرو‪‬ژ به وھیش رازی‬
‫‪PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com‬‬
            ‫نه بوون و بریاریان دا ھه ر مامۆستایه کی قوتابخانه تا له حیزبی نازیه کان ئه ندامن‬
            ‫نه ب‪‬ت ناتوان‪‬ت در‪‬ژه بک مامۆستایه تی خۆی بدات و پاشان بریاری تریان ده ر کرد‬
            ‫که ده ب‪‬ت ھه مو خو‪‬ندکارانی ن‪‬وان 01 تا 81 ساڵ ته مه ن له ر‪‬کخراوی لاوانی حیزبی‬
                                                                              ‫نازی ببن به ئه ندام.‬
            ‫به ‪‬م مامۆستایانی ئه م و‪‬ته به کار‪‬کی یه ک گرتوانه و‪‬می نایان به ئه ندامه تی له‬
            ‫حیزبی نازیه کان داوه و ھه مویان گه رچی له سه ر کار ده ر کران وره وانه ی به‬
            ‫ندیخانه و ئۆردوگا ی کاری زۆره ملی کران به ‪‬م ته سلیمی بریاری زۆره ملی ده و‪‬ه ت‬
            ‫بۆ به ئه ندام بوون له حیزبی نازیدا نه بوون، به و جۆره ھه مو مه دره سه کان ب‪‬‬
                                                                        ‫مامۆستا مانه وه و داخران .‬
            ‫گه رچی سا‪‬ی داھاتو ده و‪‬ه ت به ره سمی داوای له مامۆستایان کرده وه که ب‪‬نه وه‬
            ‫سه ر کاره کانیان به ‪‬م مامۆستا کان یه ک گرتوانه رازی نه بوون بچنه وه سه ر کاره‬
            ‫کانیان وته نیا به و مه رجه ی که ئه ندام نین له حیزبی نازیه کان ده گه ر‪‬نه وه سه‬
            ‫ر کاره کانیان وبه م جۆره ده و‪‬ه ت ته سلیمی خواستی مامۆستا کان بو، که ئه مه خۆی‬
            ‫بوه سه ر که وتن‪‬کی گه وره بۆ ھه مو خه ‪‬کی نۆرو‪‬ژ به ب‪ ‬ئه وھی کرده وه یه کی‬
                                                                   ‫توندو تیژی تیدا به کار ببر‪‬ت .‬
                                                                                   ‫قاره مان بوون‬
            ‫چ شت‪‬ک ئه م سھر که وتنه ی نسیبی خه ‪‬کی نۆرو‪‬ژ کرد ? زانایان له و باره یه وه ده‬
            ‫‪‬ن که م‪‬ژوی دور له توندو تیژی نۆرو‪‬ژ و ھه بوونی ر‪‬کخراوی خه ‪‬کی زۆر ده سه ‪‬تی‬
            ‫ئه و ر‪‬کخراوانه له باری مه عنه ویی له ناو خه ‪‬ک دا، ئه وه ی که ئه و ر‪‬کخراوانه به‬
            ‫ج‪‬گای دژایه تی له گه ل یه کترین ھاوکاری یه کیان ده کرد وزۆرتر بۆ ئه و مه به سته‬
                ‫ت‪ ‬ده کۆشان که پ‪‬که وه ھاوکاریان ب‪‬ت نه ک ده سه ‪‬تیان به سه ر یه کتر دا ب‪‬ت.‬
            ‫ھۆیه کی تری دوور بوونی ئه م خه باته له توندو تیژی ، گر‪‬نه دراو بوونی ئه‬
                                                   ‫مر‪‬کخراوه خه ‪‬کیانه به ھ‪‬زه نزامیه کانه وه بو‬
            ‫مامۆستایه کی قوتابخانه ده ‪‬ت ده ب‪‬ت قوتابیان له قوتابخانه دا ف‪‬ر بکر‪‬ن که ده‬
            ‫توانن قاره مان بن ب‪ ‬ئه وھی توشی توندو تیژی ببن ده توانن به ر گری له مافی خۆیان‬
                                ‫بکه ن ، ده ب‪‬ت ف‪‬ر بکر‪‬ن که چۆن به دوای مافه کانی خۆیاندا بچن.‬
            ‫سه ر ئه نجام به ھۆی خۆراگری و ت‪‬کۆشانی یه ک گرتوانه ی خه ‪‬کی نۆرو‪‬ژ و ھاوکاری‬
            ‫نه کردن له گه داگیر که ران و یه ک گرتویی ر‪‬کخراوه کان و ت‪‬گه یشتویی خه ‪‬ک له‬
            ‫بواری مافه کانی خۆیان وخه باتیاندا ده و‪‬ه تی نازی شکستی خوارد و نۆرو‪‬ژ و خه‬
            ‫‪‬کی نۆرو‪‬ژ گه ر چی بۆ ماوه یه ک ته سلیمی ھ‪‬زی داگیر که ر بوون به ‪‬م پاشان سه ر‬
            ‫به خۆیی و خۆیان به ده ست ھ‪‬نایه وه و کولتورو دابو نه ریتی خۆیان راگرت و ھه ر وه‬
                                              ‫ک و‪‬تی ئاشتی و ئاشتی خواز له رۆژگار دا مانه وه .‬
‫‪
            ‫نیشانیان دا که له خه بات بۆ گه یشتن به مافه کانیان و که سایه تی خۆیان پاراست و‬
            ‫خۆیان نه فرۆشت به داگیر که ر، نیشانیان دا که له ج‪ ‬خۆی دا ئه و شه ھامه ت و له‬
            ‫خۆ بردوویه یان ھه یه و بۆ ئه وه ی وه ک ئینسان‪‬کی سه ر به ست بم‪‬ننه ته سلیمی‬
            ‫ھه مو خواست‪‬کی زۆر ه ملی نه بوون وله به ر ھه ند‪‬ک به ر ژه وه ندی تکه که سی‬
                                   ‫کورت ماوه به رژه وه ندیه ئینسانی و گشتیه کانیان نه فرۆشت.‬
‫‪‬‬